AQI ไทย กับ US ต่างกันอย่างไร

ตัวเลขค่าฝุ่นที่แอปแต่ละตัวแสดงอาจไม่ใช่สิ่งเดียวกัน บางแอปแสดงความเข้มข้น PM2.5 มีหน่วยเป็น มคก./ลบ.ม. (ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร เขียนแบบสากลว่า µg/m³) บางแอปแสดงดัชนีคุณภาพอากาศ (AQI) ซึ่งเป็นตัวเลขไม่มีหน่วยที่แปลงมาจากความเข้มข้น และไทยกับสหรัฐอเมริกาใช้เกณฑ์แปลงคนละชุด ค่าฝุ่นเท่ากัน AQI จึงออกมาไม่เท่ากัน

ตัวอย่างจากค่าจริงตอนนี้: กาญจนบุรี วัดได้ 26.5 มคก./ลบ.ม. (เฉลี่ย 24 ชม. เวลา 01:00 น.) คิดเป็น AQI ไทย 57 (ระดับปานกลาง) และถ้าใช้เกณฑ์สหรัฐฯ จะเป็น US AQI 83 (ระดับปานกลาง หรือ Moderate)

ตารางเทียบ: ค่าฝุ่นเดียวกัน ได้ AQI ต่างกัน

ตัวอย่างที่เห็นชัดคือค่ามาตรฐานของไทย 37.5 มคก./ลบ.ม. ซึ่งเป็น AQI ไทย 100 (ปานกลาง) แต่เป็น US AQI 106 ซึ่งสหรัฐฯ จัดเป็น "ไม่ดีต่อกลุ่มเสี่ยง" แล้ว และค่า 20 มคก./ลบ.ม. ที่ไทยถือว่า "ดี" เป็น US AQI 71 ระดับ "ปานกลาง"

ทำไมแต่ละแอปตัวเลขไม่ตรงกัน

1. หน่วยต่างกัน

ตัวเลข 50 อาจหมายถึง PM2.5 50 มคก./ลบ.ม. (ระดับส้มของไทย) หรือ AQI 50 ก็ได้ ซึ่งในเกณฑ์ไทยคือ PM2.5 ประมาณ 25 มคก./ลบ.ม. (ระดับดี) ก่อนเทียบให้ดูก่อนว่าแอปแสดงหน่วยอะไร เว็บนี้แสดงความเข้มข้นเป็น มคก./ลบ.ม. เป็นหลัก และแสดง AQI ไทยประกอบ

2. เกณฑ์แปลงต่างกัน

ไทยแบ่ง 5 ระดับ และ AQI 100 เท่ากับค่ามาตรฐาน 37.5 มคก./ลบ.ม. สหรัฐฯ แบ่ง 6 ระดับ ใช้เกณฑ์ฉบับใหม่ตั้งแต่ 6 พฤษภาคม 2567 ระดับ "ดี" (Good) ของสหรัฐฯ สูงสุดแค่ 9.0 มคก./ลบ.ม. (เดิม 12.0) ส่วนระดับ "ดีมาก" ของไทยไปถึง 15 มคก./ลบ.ม. ช่วงค่าฝุ่นต่ำถึงปานกลาง US AQI จึงสูงกว่า AQI ไทย แต่เมื่อฝุ่นสูงมาก AQI ไทยกลับสูงกว่า เช่น 75 มคก./ลบ.ม. เป็น AQI ไทย 200 แต่ US AQI 165 ตัวเลข AQI ของสองประเทศจึงเทียบกันตรงๆ ไม่ได้

3. ช่วงเวลาเฉลี่ยต่างกัน

ค่าของกรมควบคุมมลพิษและเว็บนี้เป็นค่าเฉลี่ย 24 ชั่วโมงล่าสุด ซึ่งตรงกับที่ใช้เทียบมาตรฐาน ส่วนระบบ AirNow ของสหรัฐฯ แสดง "NowCast AQI" ที่ประมาณจากข้อมูลรายชั่วโมงล่าสุดให้ใกล้เคียงเวลาจริง แอปที่ใช้ค่ารายชั่วโมงหรือค่าแบบ NowCast จึงขึ้นลงเร็วกว่า ช่วงที่ฝุ่นเพิ่งเพิ่มขึ้น ตัวเลขในแอปเหล่านั้นมักสูงกว่าค่าเฉลี่ย 24 ชั่วโมง และช่วงที่ฝุ่นเพิ่งลด ตัวเลขมักต่ำกว่า

4. AQI ของสถานีคิดจากสารมลพิษหลายตัว

ในข้อมูลของ Air4Thai ค่า AQI ของแต่ละสถานีเท่ากับดัชนีย่อยที่สูงที่สุดในบรรดาสารที่สถานีนั้นวัด ได้แก่ PM2.5, PM10, โอโซน (O₃), คาร์บอนมอนอกไซด์ (CO), ไนโตรเจนไดออกไซด์ (NO₂) และซัลเฟอร์ไดออกไซด์ (SO₂) และระบุว่าสารตัวไหนเป็นตัวกำหนด ส่วนใหญ่เป็น PM2.5 แต่บางสถานีบางช่วงเป็นโอโซนหรือ PM10 ค่า AQI บนเว็บนี้คิดจาก PM2.5 อย่างเดียว จึงอาจต่ำกว่า AQI รวมของสถานีในช่วงที่สารอื่นสูงกว่า

5. จุดที่วัดต่างกัน

สถานีของกรมควบคุมมลพิษกับเครื่องวัดที่แอปอื่นใช้อยู่คนละที่ ค่าฝุ่นจึงต่างกันได้แม้อยู่ในอำเภอเดียวกัน เช่น จุดที่อยู่ริมถนนใหญ่กับจุดที่อยู่ในชุมชน ค่าของจังหวัดบนเว็บนี้เป็นค่าเฉลี่ยของทุกสถานีในจังหวัด ดูค่ารายสถานีได้ในตารางและแผนที่สถานีของแต่ละหน้าจังหวัด

วิธีเทียบตัวเลขให้ถูก

1. ดูว่าตัวเลขเป็นความเข้มข้น (มคก./ลบ.ม. หรือ µg/m³) หรือเป็น AQI
2. ถ้าเป็น AQI ให้ดูว่าใช้เกณฑ์ประเทศไหน แอปที่ไม่ได้ใช้เกณฑ์ของกรมควบคุมมลพิษอาจใช้เกณฑ์ของประเทศอื่น เช่น US AQI
3. ดูช่วงเวลา ค่าเฉลี่ย 24 ชั่วโมง ค่ารายชั่วโมง หรือ NowCast
4. ถ้าแอปแสดงความเข้มข้น นำค่ามาเทียบกับตารางระดับของไทยด้านล่างได้โดยตรง

คำแนะนำด้านสุขภาพของกรมควบคุมมลพิษ เช่น เมื่อไหร่ควรใส่หน้ากากหรือลดกิจกรรมกลางแจ้ง ผูกกับระดับของเกณฑ์ไทย ถ้าใช้แอปที่แสดง US AQI ให้ดูค่าความเข้มข้นแล้วเทียบกับเกณฑ์ไทยก่อนใช้คำแนะนำเหล่านั้น

เกณฑ์ AQI ไทยสำหรับ PM2.5

รายละเอียดและคำแนะนำแต่ละระดับดูที่เกณฑ์ค่าฝุ่น pm2.5

เกณฑ์ US AQI สำหรับ PM2.5 (ใช้ตั้งแต่ 6 พ.ค. 2567)

ชื่อระดับภาษาไทยของ US AQI แปลโดยเว็บนี้ ชื่อทางการเป็นภาษาอังกฤษในวงเล็บ